Wat je lichaam elke dag moet verwerken.
Ons lichaam is ontworpen om met uitdagingen om te gaan. Maar niet met duizenden nieuwe stoffen die honderd jaar geleden nog niet bestonden.
We denken vaak dat gezond ouder worden vooral draait om wat we eten. Maar minstens zo belangrijk is wat ons lichaam iedere dag moet verwerken. Want je kunt perfect gezond eten en tóch dagelijks processen in gang zetten die je lichaam ongemerkt sneller laten verouderen.
Wanneer we aan gezondheid denken, denken we vaak als eerste aan gezond eten, voldoende bewegen, niet roken en alcohol zoveel mogelijk beperken. En terecht: het zijn stuk voor stuk belangrijke pijlers voor een gezond en fit lichaam. Maar er is nog een factor die veel minder zichtbaar is, nauwelijks opvalt en waarvan de invloed op onze gezondheid de afgelopen decennia alleen maar groter is geworden: onze leefomgeving.
Waarschijnlijk sta je daar niet iedere dag bij stil. Toch komt ons lichaam dagelijks in aanraking met duizenden stoffen die honderd jaar geleden nauwelijks of helemaal niet bestonden. PFAS, pesticiden, luchtvervuiling, weekmakers, microplastics, dioxinen en parabenen zijn enkele bekende voorbeelden uit een veel langere lijst van stoffen die we ongemerkt inademen, opeten of via onze huid opnemen.
Ons lichaam heeft nooit een handleiding gekregen
Het vervelende is dat ons lichaam voor veel van deze stoffen nooit een handleiding heeft ontwikkeld. Tijdens miljoenen jaren evolutie heeft het geleerd om bacteriën, virussen, schimmels en natuurlijke plantenstoffen te herkennen, af te breken of onschadelijk te maken. Voor veel moderne, synthetische stoffen bestaan die mechanismen echter niet of slechts beperkt. Sommige blijven daardoor langdurig in het lichaam aanwezig, andere beïnvloeden biologische processen zonder dat het lichaam daar een efficiënte oplossing voor heeft ontwikkeld.
De manier waarop zij dat doen verschilt. Zo zijn sommige stoffen hormoonverstoorders (endocriene disruptoren). Zij kunnen de werking van onze lichaamseigen hormonen nabootsen, versterken of juist verstoren, waardoor processen die belangrijk zijn voor onder andere de stofwisseling, voortplanting en ontwikkeling uit balans kunnen raken. Andere stoffen kunnen bijdragen aan oxidatieve stress, een proces waarbij reactieve moleculen sneller schade veroorzaken aan cellen en weefsels dan het lichaam kan herstellen. Of aan een voortdurende laaggradige ontstekingsactiviteit. Ook kunnen ze het ontgiftingssysteem langdurig aan het werk zetten.
Het lichaam moet daardoor steeds opnieuw reageren op stoffen en signalen waarmee het evolutionair gezien nooit structureel te maken heeft gehad. En juist die voortdurende belasting kan op de lange termijn bijdragen aan een snellere biologische veroudering.
Wat je zelf mee naar huis brengt
Gezondheid, en uiteindelijk ook de snelheid waarmee we biologisch verouderen, wordt dus niet alleen bepaald door wat je je lichaam geeft en wat je ermee doet, maar óók door waar je lichaam dagelijks aan wordt blootgesteld en wat het voortdurend moet verwerken. Het lastige is dat veel van deze blootstellingen ongemerkt hun weg hebben gevonden naar ons dagelijks leven. Sterker nog: vaak brengen we ze zelf mee naar huis, zonder dat we ons daarvan bewust zijn.
Denk aan een pan met een beschadigde antiaanbaklaag, resten van bestrijdingsmiddelen op groente en fruit, kleurstoffen en chemicaliën in kleding, bepaalde ingrediënten in cosmetica en verzorgingsproducten, vettige producten die in plastic zijn verpakt, luchtverfrissers of woonparfum, meubels en zelfs de lucht die we iedere dag inademen. Dat kan best overweldigend voelen, juist omdat veel hiervan buiten onze directe controle lijkt te liggen.
De optelsom van duizenden kleine prikkels
Gelukkig kan ons lichaam ontzettend veel hebben. Maar net als bij slaaptekort, stress of ongezonde voeding gaat het zelden om één enkele blootstelling die het kaartenhuis laat omvallen. Het is de optelsom van duizenden kleine prikkels, dag in dag uit, die bepaalt hoeveel belasting het lichaam uiteindelijk moet verwerken. Iedere onnodige belasting die je kunt wegnemen, geeft je lichaam meer ruimte om te doen waar het van nature zo goed in is: herstellen, beschermen en zichzelf onderhouden.
Longevity draait niet alleen om wat je toevoegt, maar ook om wat je lichaam niet langer hoeft te compenseren.
En dat is misschien wel het mooie. Je hoeft niet alles vandaag te veranderen. Met ieder nieuw inzicht kun je al verschil maken. Begin bijvoorbeeld eens met één bron van onnodige blootstelling in je dagelijkse leven. Misschien is dat die beschadigde antiaanbakpan, de parfum in het stopcontact of een verzorgingsproduct met een lange ingrediëntenlijst. Grote veranderingen beginnen vaak met kleine keuzes.